به ما بپيونديد

سناریوهای چشم انداز آینده کشور از «آژانس شیشه ای» تا «ابد و یک روز»


مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری چهار سال است که با همکاری مؤسسه آینده‌بان ضمن شنیدن نظرات نخبگان حوزه‌های مختلف، پژوهشی را تهیه می‌کند که در آن مهم ترین مسائل و چالش‌های کشور در سال آینده تحلیل می‌شوند. این اقدام برای سال 96 هم انجام شد که طی آن نکات جالبی به دست آمد که اولویت دادن به چالش‌های اجتماعی و اقتصادی به جای مسائل سیاسی یکی از این نتایج است. این پژوهش که فرایند اجرایی آن از مهر سال گذشته تا فروردین  امسال به طول انجامیده، مسائل ایران در سال 96 را با بهره‌گیری از هفت مسیر شناسایی و با نظر خبرگان اولویت‌بندی کرده است. روزنامه خراسان با عنایت به اهمیت نتایج این پژوهش، در گزارشی، برخی از مهم ترین نکات این گزارش تفصیلی از این قرارند: 
 
اجتماع و اقتصاد به جای سیاست
گزارش ایران پژوهی 96 صد اولویت مهم کشور طی امسال را با نگاه همزمان به نظرات کارشناسان، فضای خبری کشور، گزارش‌های بین‌المللی و ترندهای شبکه مجازی پیش‌بینی و اولویت‌بندی کرده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که بیشترین تمرکز مسائل حائز اهمیت در کشور را باید در حوزه اقتصاد جست‌وجو کرد. بررسی دغدغه‌های ذهنی گروه‌های سنی و جغرافیایی مختلف نشان می‌دهد دغدغه‌های اقتصادی سهم قابل‌توجهی از درگیری ذهنی شهروندان ایرانی را به خود اختصاص داده است.

برجام جای خود را به مسائل اقتصادی داد
این در حالی است که نتایج حاصل از نسخه‌های پیشین این کار پژوهشی «آینده پرونده هسته‌ای ایران» را به‌عنوان مهم‌ترین مسئله کشور در سال ۱۳۹۴ و «رکود اقتصادی» را به‌عنوان مهم‌ترین مسئله کشور در سال ۱۳۹۵ معرفی کرده‌ بودند. بحران تامین منابع آبی نیز به عنوان دومین مسئله پیش‌روی کشور در سال ۱۳۹۶ معرفی شده ‌است. در گزارش آینده پژوهی ۹۶ مسائل مربوط به «بیکاری» و «فساد سیستماتیک» که رد آن‌ها در بخشی از ناآرامی‌های کشور نیز به چشم می‌خورد، به‌عنوان دو اولویت بعدی کشور معرفی شده‌اند.

«ناامیدی از آینده» پنجمین چالش مهم کشور
پنجمین و ششمین مسئله با اهمیت کشور نیز به طرز معناداری به مسئله سرمایه‌های اجتماعی مربوط می‌شود. بر مبنای نتایج استخراج شده در این پژوهش علمی «نا امیدی از آینده» و «سرمایه‌ اجتماعی» به‌عنوان پنجمین و ششمین مسئله پیش‌روی کشور در سال ۱۳۹۶ معرفی شده‌اند.

دو اولویت بعدی کشور در سال ۱۳۹۶ نیز به مسائل زیست محیطی باز می‌گردد. بحران ریزگرد‌ها و مسائل ناشی از بحران آب در این پژوهش به‌عنوان هفتمین و هشتمین مسئله پیش‌روی کشور معرفی شده‌اند. فقر و نابرابری و رکود اقتصادی نیز به‌عنوان دو عضو انتهایی فهرست ۱۰ اولویت مهم کشور طی امسال انتخاب شده‌اند.

فقر و بیکاری، فساد سیستماتیک، بحران آب و نابرابری چالش‌های دو ساله شدند
مقایسه این فهرست با ۱۰ اولویت اول کشور در آینده‌پژوهی ایران ۱۳۹۵ حکایت از حضور توامان فقر و بیکاری، فساد سیستماتیک، بحران آب و نابرابری در پیش‌بینی‌های ارائه شده از ۱۰ مسئله مهم کشور در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ دارد. مسائلی که بارها از سوی کارشناسان به‌عنوان ابرچالش‌های پیش‌روی کشور معرفی شده‌اند. ن

دهک‌های مختلف سنی چه تفاوت‌هایی در اولویت‌های خود دارند؟
این پژوهش همچنین به منظور ارائه تصویر از دغدغه‌های پراهمیت نسل‌های مختلف، ۱۰ مساله اصلی از نگاه متولدین دهه‌های مختلف را نیز بررسی کرده‌ است. نتایج حاصل از این بررسی نشان‌دهنده ذهنیت تقریبا مشترک در متولدین دهه ۳۰، ۴۰ و ۵۰ است. عمده مسائل انتخاب شده از سوی این طیف سنی مسائل اقتصادی را در بر می‌گیرد به نحوی که انجام اصلاحات اقتصادی از سوی تمامی این گروه‌ها به‌عنوان یکی از دو اولویت اساسی انتخاب شده ‌است. این در حالی است که اولویت‌های انتخاب شده از سوی متولدین دهه ۶۰ و ۷۰ حکایت از تغییر قابل توجه در دغدغه‌های ذهنی متولدین این دو دهه و حضور برخی از ملاحظات پررنگ‌تر اجتماعی و سیاسی دارد. به نحوی که انتخاب ساکن خیابان پاستور در سال ۱۳۹۶ مهم‌ترین مسئله سال ۱۳۹۶ از سوی متولدین دهه ۶۰ معرفی شده ‌است. متولدین دهه ۷۰ نیز بحران ریزگردها و فساد سیستماتیک را به‌عنوان مهم‌ترین دغدغه ذهنی خود معرفی کرده‌اند.

اقتصاد و سیاست 31 درصد مجموع مسائل ایران را تشکیل می‌دهند
از نگاه نخبگان، مسائل اقتصادی و سیاسی هر کدام با داشتن سهمی حدود ۱۵ درصد، بیشترین بخش از پازل ۱۰۰ تکه سال ۱۳۹۶ را به خود اختصاص داده‌اند. نتایج کنکاش در آرای عمومی نیز نشان می‌دهد مسائل اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین دغدغه عمومی در سال ۱۳۹۶ معرفی شده ‌است و در این بین بیش از ۶۰ درصد شهروندان اصلاحات اقتصادی در سطح کلان را به‌عنوان مسئله اصلی مدل ذهنی کشور در سال ۱۳۹۶ انتخاب کرده‌اند. شهروندان مشارکت‌کننده در این پژوهش مهم‌ترین مسئله سیاسی کشور در سال ۱۳۹۶ را « روابط بین‌الملل» معرفی کرده‌اند. این در حالی است که از نگاه نخبگان «ناکارآیی دستگاه قضایی» به‌عنوان مهم‌ترین مسئله سیاسی کشور معرفی شده ‌است.

مهم ترین چالش‌های کشور در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، فناوری، علمی و سلامت
خبرگان کشور همچنین «فساد سیستماتیک» به‌عنوان مهم‌ترین مسئله اجتماعی و مسائل مربوط به   «صداوسیما» را به‌عنوان مهم‌ترین مسئله فرهنگی انتخاب کرده‌اند. «بحران آب» نیز از سوی کارشناسان به‌عنوان مهم‌ترین مسئله اجتماعی پیش‌روی کشور طی امسال انتخاب شده ‌است. «فساد و تقلب علمی» و «سلامت روان» نیز از نگاه نخبگان به‌عنوان مهم‌ترین مسائل در حوزه فناوری و علم و سلامت انتخاب شده‌اند.

روند تهیه سناریوها
سیر زمانی تهیه سناریو به این شکل بوده که پس از شناسایی 100 مسئله روز در هفت حوزه اقتصاد، سیاست، سلامت، فرهنگ، محیط زیست، علم‌وفناوری و جامعه، اولویت‌بندی و عدم قطعیت هر یک از آن‌ها مشخص شده ‌است. در نهایت نیز با توجه به اولویت‌بندی‌های مختلف انجام شده، ۱۰۰ مسئله انتخاب شده رتبه‌بندی شده‌اند. هدف از دخالت عدم قطعیت هر یک از پدیده‌ها در تعیین اولویت‌های مختلف، ارائه سناریویی محتمل‌تر برای سایه سال ۱۳۹۶ است. «شاید وقتی دیگر»،«آژانس شیشه ای»، «ابد و یک روز» و «به همین سادگی»، عنوان چهار سناریویی است که در انتهای این گزارش فرض شده است.

توجه به توازن قدرت در منطقه، اجماع یا تضاد داخلی و  موضوع اقتصاد
در مجموع سه عدم قطعیت کلی در نظر گرفته شده است؛ توازن قدرت در منطقه (با پیش بینی سه فرض توافق قدرت‌های منطقه‌ای برای تقسیم قدرت با حضور ایران، توافق بدون حضور ایران و نبود توافق و ادامه نزاع)، اجماع یا تضاد داخلی (با دو فرض رقابت معمول جریان‌های داخلی یا نزاع بحران ساز) و موضوع اقتصاد ( با دو فرض بحران یا گشایش اقتصادی) در نهایت پنج سناریو از ترکیب احتمالات فوق به دست آمد که در تصویر روبه رو مشاهده می‌کنید. بر این اساس و بر مبنای شباهت کلی این سناریوها به این شکل نام‌گذاری شده اند؛ سناریوی 1؛ شاید وقتی دیگر، سناریوی 2 و 5؛ ابد و یک روز، سناریوی 3؛ آژانس شیشه‌ای و سناریوی 4؛ به همین سادگی.   تشریح این سناریو‌ها هر کدام شرح مبسوطی می‌طلبد که از حوصله این متن خارج است و برای مشاهده آن می‌توانید به گزارش تفصیلی این پژوهش در سایت مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری به نشانی http://css.ir/Media/PDF/1396/10/16/636508343259323926.pdf رجوع کنید.

در بخشی از این پژوهش درباره استفاده از عناوین فیلم‌های سینمایی توضیح داده شده و آمده است: «هدف از انتخاب عناوین با الهام گرفتن از آثار هنری شاخص و شناخته شده، ایجاد امکان برقراری ارتباط ملموس تر برای مخاطب و همچنین تقویت وجه یادآورنده این سناریوها بود.» به عنوان مثال در سناریوی ابد و یک روز ما شاهد شرایط سیاهی از ایران خواهیم بود؛ چرا که در این سناریو تقسیم در منطقه رخ نداده یا اگر رخ داده بدون حضور ایران است، بحران اقتصادی ادامه دارد و رقابت جریان‌های سیاسی داخلی از حالت معمول درآمده و به شکل نزاع تبدیل شده است. همچنین در سناریوی آژانس شیشه‌ای ایران در تقسیم قدرت منطقه‌ای نقشی ندارد، بحران اقتصادی ادامه دارد ولی رقابت جریان‌های سیاسی در داخل به شکل معمول دنبال می‌شود. در این شرایط ایران به سمت شرایط امنیتی سخت پیش می‌رود.

 در میان ۱۰۰ مسئله انتخاب شده در این پژوهش «اصلاحات اقتصادی»، «بحران تامین آب» و «بیکاری»   به‌عنوان سه مسئله مهم‌ پیش‌روی کشور در سال ۹۶ معرفی شده است.

http://css.ir/Media/PDF/1396/10/16/636508343259323926.pdf

*

[کد مطلب: 145829] [تاريخ انتشار: بيست و يکم دی ۱۳۹۶ برابر با يازدهم ژانويه ۲۰۱۸] [ نسخه مناسب چاپ ]

نظرات
نام: (الزاميست)
نظرات شما (حداکثر تعداد حروف با احتساب فاصله بين حروف 1000 حرف ميباشد):

Captcha
اعدادی را که در تصویر بالا می بینید (بدون فاصله گذاشتن میان آنها) در باکس زير وارد کنید و سپس دکمه ارسال را کليک کنيد
نظرات خوانندگان
آگهی های تجارتی