رمزگشایی هزینه نظامی ایران


بودجه نظامی جمهوری اسلامی و منابع آن همواره در هاله‌ای از ابهام قرار داشته است. این بودجه، جدا از آنچه که سالانه در چارچوب بودجه رسمی کشور به مجلس ارائه می‌شود، منابع و ابعادی ناپیدا دارد که کشف، محاسبه و ارزیابی آنها ذهن و فکر اغلب کارشناسان نظامی و اقتصاددانان امور دفاعی را به خود مشغول کرده است.

دراین راستا، «مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» در لندن که هر ساله ارزیابی جامع خود از توان نظامی و هزینه دفاعی کشورهای جهان را در کتابی به نام «موازنه نظامی» انتشار می‌دهد، در تازه‌ترین گزارش خود می‌گوید واکاوی دقیق لایحه بودجه سال ۲۰۱۸-۲۰۱۹ ایران، از سیر صعودی هزینه نظامی و تغییرات اساسی در نحوه تخصیص منابع مالی به بودجه نظامی حکایت دارد.

کاستی‌ها

گزارش این مؤسسه با اشاره به اینکه بودجه سالانه ایران فقط یک تصویر لحظه‌ای از هزینه‌های رسمی و آشکار کشور است، می‌گوید بسیاری از سازمان‌ها به ویژه نیروی مسلح به منابع مالی در بیرون از دایره بودجه دسترسی دارند که با استفاده از آنها می‌توانند بودجه خود را افزایش دهند.

برای این کار، سپاه پاسداران در راه‌اندازی شرکت‌های خصوصی در سطح کشور به منظور جمع‌آوری سرمایه و انباشتن منابع مالی به جِد فعالیت می‌کند. همچنین سپاه با نفوذ فوق‌العاده سیاسی‌اش توانسته قراردادهای زیادی را در عرصه‌های مختلف اقتصادی از آن خود کند از جمله در بخش‌های ساختمان، انرژی، جاده‌سازی، غذا و ترابری.

برای رسیدن به کل هزینه نظامی ایران، افزدون هزینه‌های ارتش، سپاه و بسیج کافی نیست، و باید اقلام دیگری را نیز در نظر گرفت؛ از جمله هزینه نیروی انتظامی، هزینه سازمان‌ها و اقدامات رفاهی برای پرسنل نیروهای مسلح و همچنین بودجه مراکز پرشمارِ ویژه آموزش‌های عقیدتی و سیاسی، و سازمان‌ها و دانشگاه‌هایی که به تحقیقات امور دفاعی و ارائه خدمات به نیروهای نظامی مشغولند.

از آنجا که شفافیت در کارها راه را برای پاسخگویی هموار می‌کند، روند تهیه و ارائه بودجه نظامی ایران به عمد در هاله‌ای از ابهام قرار داده شده و گنگ است. تهیه بودجه ایران بیش از آنکه به برآورده کردن نیاز وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و اجزای متشکله آنها توجه داشته باشد، حاصل چانه‌زنی‌ها و بده و بستان‌های جناح‌ها و گروه‌های قدرت است. نفوذ و قدرت سیاسی گروه‌ها و جناح‌ها عامل اصلی در تخصیص بودجه به آنهاست.

یافته‌ها

به رغم این چالش‌ها و کاستی‌ها، بررسی‌های ژرفکاوانه بودجه سال ۲۰۱۸-۲۰۱۹ ایران از سوی «مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک» به پنج نتیجه کلیدی رسیده است.

۱) هزینه‌های رسمی برای امور نظامی و دفاعی به مراتب بالاتر از مقداری است که عموماً لابی‌ها و مقام‌های تندرو در مجلس و خارج از آن طلب می‌کنند. رسانه‌های وابسته به سپاه و مقام‌های بلندپایه نظامی و دفاعی، مانند سرلشگر محمد باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، و علاءالدین بروجردی، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، به اضافه شماری از تندروها و اصولگرایان مجلس، بارها از دولت خواسته‌اند که پنج درصد بودجه کشور را به امور نظامی اختصاص دهد. مجلس در سال ۲۰۱۶ این خواسته را اجابت کرد و در نتیجه کل هزینه نظامی این سال، با در نظر گرفتن همه جوانب آن، به ۹۲۱ تریلیون ریال (۱۹.۶ میلیارد دلار) رسید.

دولت ایران، بودجه سال ۲۰۱۸-۱۰۱۹ کشور را ۱۲ هزار تریلیون ریال (۲۶۰ میلیارد دلار) تعیین کرده و ۷.۵ درصد این بودجه به هزینه‌های نظامی اختصاص دارد.

۲) اُفت ارزش ریال در مقابل دلار از آوریل تا اکتبر ۲۰۱۸ (فروردین تا آبان ۱۳۹۷) باعث شده هزینه دفاعی از نظر دلاری در عرض شش ماه از ۲۱.۴ میلیارد دلار به ۱۹.۶ میلیارد دلار کاهش یابد. این پدیده نشان می‌دهد که افزایش فوق‌العاده بودجه به ریال با اینکه چشمگیر و قابل توجه است، لزوماً به معنای اولویت دادن جمهوری اسلامی به همه امور دفاعی نیست.

با این همه هزینه‌های نظامی ایران در سال ۲۰۱۸ به قیمت واقعی، ۵۳ درصد نسبت به پنج سال قبل از آن افزایش یافته است.

۳) بودجه اختصاص داده شده در سال ۲۰۱۸-۲۰۱۹ به قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا (با قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا اشتباه نشود) با سپردن فرماندهی آن به سرلشگر غلامعلی رشید از اهمیت و افزایش نفوذ این سازمان نشان دارد.

این قرارگاه که در زمان جنگ ایران و عراق مسئولیت هماهنگی میان ارتش و سپاه را به عهده داشت با شکل‌گیری ستادکل نیروهای مسلح در سایه قرار گرفت. اما در سال ۲۰۱۶ با تجدید فعالیت و بازخیزی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا اعلام شد که در صورت بروز جنگ این قرارگاه مسئولیت طراحی و هماهنگی و نظارت عملیاتی نیروهای مسلح را به عهده خواهد داشت، نه ستاد کل نیروهای مسلح. جانشین سرلشگر رشید، سرلشگر حسین حسنی سعدی است که پیشتر فرمانده نیروی زمینی ارتش بود.

به گزارش برخی از رسانه‌های جمهوری اسلامی، قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا مسئول «هماهنگی‌های مهم و حساس در خاورمیانه» است. غلامعلی رشید یکی از سرداران کلیدی سپاه است که روابط نزدیکی با سرلشگر قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه، دارد که اجرای عملیات برون‌مرزی از وظایف آن است.

۴) بررسی بودجه نظامی ایران برای سال ۲۰۱۸-۲۰۱۹ نشان می‌دهد که بودجه نیروی انتظامی نسبت به سال قبل از آن به میزان ۸۴ درصد افزایش یافته است که در واقع بالاترین افزایش پس از تلفیق بودجه آن در کل بودجه نظامی کشور محسوب می‌شود.

با این حساب، بودجه نیروی انتظامی که نزدیک به ۱۶ درصد بودجه نظامی ایران است، نسبت به بودجه ارتش فزونی دارد. ارتش ۱۲.۱ درصد بودجه نظامی کشور را در اختیار دارد.

افزایش چشمگیر بودجه نیروی انتظامی یا پلیس که مسئول تأمین امنیت داخلی است، به احتمال قوی به اعتراض‌های عمومی و نارضایتی مردم از دولت ارتباط دارد. مهم‌ترین این اعتراض‌ها در فاصله زمانی هفتم تا هفدهم دی‌ماه ۱۳۹۶ بود.

همچنین بررسی بودجه ۲۰۱۸-۲۰۱۹ نشان می‌دهد که ۳۳ درصد بودجه نظامی کشور به سپاه پاسداران اختصاص داده شده است. بودجه مراکز و تسهیلات آموزشی و عقیدتی و سیاسی که کدهای جداگانه‌ای دارند در تعیین بودجه سپاه منظور نشده‌اند.

با این حساب، بودجه سپاه حدود ۳۰۳ تریلیون ریال است (برابر با ۶.۴ میلیارد دلار).

۵) در لایحه بودجه‌ای که سال ۱۳۹۶ به مجلس تقدیم شد، بودجه نیروی قدس ۱۰ تریلیون ریال (۲۱۳ میلیون دلار) بود. همین میزان بودجه برای برنامه‌های موشکی در نظر گرفته شده بود. ولی در لایحه بودجه سال ۱۳۹۷ نشانه‌ای از بودجه برای این دو مورد وجود نداشت. این نشان می‌دهد که خارج از بودجه رسمی نظامی کشور، منابع مالی دیگری برای هزینه‌های نظامی وجود دارد به ویژه برای آن دسته از برنامه‌ها و سازمان‌های نظامی که برای رهبر و دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی ارجحیت ویژه‌ای دارند.

در پایان، گزارش مؤسسه مطالعات استراتژیک می‌گوید این یافته‌های اولیه و مقدماتی حکایت از تغییرات در سطح و نحوه تخصیص منابع مالی به هزینه‌های نظامی ایران دارد و اینکه ایران چگونه برنامه‌های امنیتی و دفاعی خود را دنبال می‌کند.
حسین آرین/ رادیو فردا

[کد مطلب: 170962] [تاريخ انتشار: دهم آذر ۱۳۹۷ برابر با يکم دسامبر ۲۰۱۸] [ نسخه مناسب چاپ ]
تقسيم با ديگران:

نظرات
نام: (الزاميست)
نظرات شما (حداکثر تعداد حروف با احتساب فاصله بين حروف 1000 حرف ميباشد):

Captcha
اعدادی را که در تصویر بالا می بینید (بدون فاصله گذاشتن میان آنها) در باکس زير وارد کنید و سپس دکمه ارسال را کليک کنيد
نظرات خوانندگان
نوشته شده در تاريخ يازدهم آذر ۱۳۹۷ برابر با دوم دسامبر ۲۰۱۸ ، 05:37:02 توسط military budget1
بعد ازجنگ ایران وعراق ونوشیدن کوکاکولای زهرخمینی، هزینه وسود جنگ اول برای ایرانیان اصلا با هم تقارنی نداشت. درمحافل دانشگاهی وحتی چند دهه بعد تحلیلی ازجنگ اول خلیج فارس ندیدم که ازجمله به عواقب عینی و یا سوری آن بهاء داده باشد. میتوان گفت که یکی ازعواقب جنگ اول رل غربی ها درسریال آتش نشانی تا امروزاست. این بحرانهای نفس گیرتا کنون آنقدرغربی ها وسیاست گذارها ﴿احزاب﴾ را کلافه کرده، ویا سرگرم بحرانهای داخلی نموده ﴿نمونه فعلی Brexit calling﴾ که گویی اینها همانند کارمندان ادارات سرکارند اما نمیدانید درطول ۸ ساعت چه میکنند وچه بازدهی دارند. فراموش نشود که جنگ دوم، سوم خلیج فارس، فروپاشی شوروی کمی بعد ازجنگ اول خلیج فارس آغازو دومینوی بحرانهای دیگری را سبب شدند. نوآوری تکنیکی هم درافزایش این بحرانها سهم بسزایی داشتند. درکنارآن شاهد بحرانهای اقتصادی، محیط زیست نیزهستیم. کافیست مقایسه کنید ۳ تا ۴ دهه ازپایان ج ج ۲ تا انقلاب ایران با بحرانهای بعد ازجنگ اول جنگ خلیج فارس.
نوشته شده در تاريخ يازدهم آذر ۱۳۹۷ برابر با دوم دسامبر ۲۰۱۸ ، 05:35:55 توسط military budget2
حالا وضعیت شکننده داخلی ایران ﴿ابعاد سیاست نه غربی اما شرقی، جمهوری اسلامی بحثی جداگانه است. ازجمله = یکی ازعواقب جنگ اول خلیج فارس چماق ایرانی دست روسهاست﴾ بسوی بی ثباتی وحشتناکی پیش میرود. رژیم درفازنه من ونه تو﴿ سیاست زمین سوخته برای ملت﴾ گام نهاده است زیرا نه امیدی به حل بحرانهای خود دارد ونه توانایی حل آنرا. حتی زمین سوخته ای بنام اپوزیسیون توانایی کمک به رژیم را ندارد اگرفرض را برحمایت بگذاریم بماند آنها نه سواد آنرا داشته ونه ازمجموعه منسجم برخوردارهستند. اصطلاح ظلبان داخل نظام زمین سوخته نظام دیگری﴿رانده ومانده﴾ هستند. حالا دوسوال مهم اینجا مطرح است: کیقیت این هزینه های نظامی دریک جنگ مدرن تا چه اندازه است، که کمتربه بحث کشیده شد. دوم این هزینه ها با توجه به سوال اول وپیشرفت مداوم تکنولوژی درعرصه نظامی تا چه اندازه درتشدید فقرمردم ﴿موثرترین سیاست دین اسلام﴾ایران دخالت مستقیم داشته وادامه آن چه عواقب دیگری را بدنبال دارد؟؟؟؟
نوشته شده در تاريخ دهم آذر ۱۳۹۷ برابر با يکم دسامبر ۲۰۱۸ ، 15:37:07 توسط Mani
چنین صحنه های تهوع آوری را فقط میتوان در ایران و بعضی کشورهای اسلام زده دید.در این ۱۴۰۰ سال وحشت و تباهی توسط دین بیابانگردها چه ها بر سر شعور،خرد انسانی آورده اند. نتیجه اش را به روشنی در تصویر تلخ بالا و وضعیت بسیار حاد ایران با میلیونها معتاد،بیمار روانی،کودکان کار،کودکان و زنان خود فروش،میلیونها فقیر و گرسنه، نزدیک صدها هزار مسجد و مراکز ترویج اسلام بیابانی و آخوند جنایتکار و کشور ورشکسته و ویران شده ایران میتوان دید.
نوشته شده در تاريخ دهم آذر ۱۳۹۷ برابر با يکم دسامبر ۲۰۱۸ ، 14:49:24 توسط راز مگو
ای بخت بد چرا دستاز مابر نمیداری؟
ساير مطالب اين بخش
پربازديدهای اين بخش
 آیا در پاسپورت‌های ایرانی تراشه جی‌پی‌اس نصب می‌شود؟
فيلم/ یکی از شهروندان تراشه‌ای را از داخل پاسپورت ایرانی خارج می‌کند 
فراموش شدگان + عکس
درخواست اخراج سفیر رژیم ایران از عراق به دلیل رفتار او در سالگرد پیروزی علیه داعش
عکس/ اصل شعار مرگ بر آمریکا اینه، تا الان کامل ادا نمیکردیمش
علی رضایی فرزند محسن رضایی کجا مشغول کار است؟
یک نویسنده ایرانی به اتهام تجاوز جنسی به اعدام محکوم شد 
خبر‌های ضد و نقیض از نحوه کشته شدن یک فرمانده سپاه
فيلم/ نماينده مجلس خطاب به کارمند: «تو ... می‌خوری از من دستور نمی‌گیری!
گروگانگیری شهروندان ایرانی در استانبول ترکیه
فيلم/ ریختن گازوئیل در خیابان و ماشین هایی که در جاده نوشهر به رویان در منطقه امیررود سر میخورند و منحرف میشوند! 
چه کسانی می‌خواستند باقری‌درمنی را فراری دهند؟
ایرانی هایی که در گرجستان ملک خریده اند، خانه های شان را به حراج گذاشته اند
آگهی های تجارتی