از کتیبه سلیمان تا آغاز دوره ترسالی؛ چه کسی باید درستی اخبار و شایعات را در ایران بررسی کند؟


دویچه وله: دوم آوریل-  روز جهانی درستی‌سنجی (fact-checking) است. سه سال پیش نهادِ نوبنیاد «شبکه‌ جهانی درستی‌سنجی» این روز را به این عنوان نامگذاری و معرفی کرد.

 امروز -دوم آوریل-  روز جهانی درستی‌سنجی (fact-checking) است. سه سال پیش نهادِ نوبنیاد «شبکه‌ جهانی درستی‌سنجی» این روز را به این عنوان نامگذاری و معرفی کرد. فرهاد سوزنچی، سردبیر سایت فکت‌نامه، در یادداشتی برای دویچه‌وله‌فارسی به همین مساله و اهمیت درستی‌سنجی در کار خبررسانی در زبان فارسی پرداخته است.

درستی‌سنجی (که در فارسی راستی‌آزمایی هم ترجمه شده)، فرایند بررسی صحت گفته‌ها، اخبار و اظهارات با استفاده از فکت‌ها و آمار و اطلاعات معتبر است که در سال‌های اخیر رشد قابل ملاحظه‌ای در جهان داشته است.

دروغ‌گویی سیاستمداران و پخش شایعه‌هاو اخبار جعلی در تمام طول تاریخ وجود داشته است. اما هیچگاه به اندازه سال‌های اخیر تاثیرگذار نبوده‌ است. نظرها، شایعه‌ها و عقایدی که پیش از این‌ صرفا در یک دایره محدود باقی می‌ماندند، امروز در کمترین زمان ممکن به دست میلیون‌ها کاربر می‌رسند و فراگیر می‌شوند.

تکثیر اطلاعات نادرست می‌تواند منجر به تصمیم‌هایی با عواقب زیان‌بار هم از سوی شهروندان و هم از سوی مسئولان و سیاستگذاران شوند. شهروندی که دسترسی به فکت‌های درست و بررسی‌شده نداشته باشد و اخبار جعلی را باور می‌کند بعید است بتواند چه در زندگی شخصی خود و چه در تصمیمات اجتماعی خود بهترین انتخاب‌ها را بکند. نگاه کنید به عاقبت جنبش ضد واکسن در آمریکا که چند سال است خانواده‌های بسیاری را در این کشور از واکسن زدن کودکانشان بازداشته و امروز با ظهور مجدد سرخک  مواجهیم.

انواع درستی‌سنجی

درستی‌سنجی عموما دو نوع است:

اول، «درستی‌سنجی مطبوعاتی» (ادیتوریال) که توسط سردبیر‌ان جراید یا توسط پرسنل حرفه‌ای در بعضی نشریات مانند نیویورکر که بخش ویژه درستی‌سنجی دارند، انجام می‌شود. در این فرایند، خط به خط مقاله‌ها و گزارش‌ها و اسامی و اعدادی که در آنها آمده، پیش از چاپ و انتشار، بررسی می‌شوند. توجه به این موضوع اهمیت زیادی دارد چرا که وقتی اطلاعات غلط به چاپ می‌رسند تا سال‌های سال در بایگانی‌ها و کتابخانه‌ها باقی می‌مانند و به اشتباه مورد استناد پژوهش‌گران آینده قرار می‌گیرند.

دوم، درستی‌سنجی ادعاهای سیاستمداران و دیگران است. این روش که شاخه کم‌و‌بیش جوانی در روزنامه‌نگاری است از اواخر دهه هشتاد میلادی در واکنش به تبلیغات کارزار‌های انتخابات ریاست جمهوری آغاز شد. به طور ویژه آگهی‌های تلویزیونی و ادعاها و اطلاعات نادرستی که ستادهای نامزد‌ها منتشر می‌کردند باعث شد نیاز به یک «درستی‌سنجی سیاسی» و پاسخ‌گو نگاه داشتن سیاستمداران نسبت به آنچه می‌گویند احساس شود.

درستی‌سنجی سیاسی بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۸ آمریکا بود که به تدریج مورد توجه جریان اصلی قرار گرفت. در این مدت رسانه‌ها و سایت‌هایی مانند FactCheck.Org، بخش Fact Checker روزنامه واشنگتن پست و سایت مشهور Politifact (که در سال ۲۰۰۹ برنده جایزه پولیتزر شد) کار خود را در این زمینه شروع کرده بودند و گسترش اینترنت هم امکان جذب مخاطبان پرشمار را فراهم آورد. به تدریج کشورهای دیگر هم به این جنبش پیوستند و سایت‌ها و پروژه‌های مشابه در سایر نقاط جهان ظاهر شدند.

درستی‌سنجی در ایران

شکی نیست که  فضای رسانه‌ای ایران بهطور جدی با فقر مطلق درستی‌سنجی (هر دو شکل آن) مواجه است. حتی مطبوعات و خبرگزاری‌های بزرگ ایران به وضوح فرایندی برای راستی‌آزمایی و سنجش صحت مطالبشان پیش از انتشار ندارند و اگر دارند عملا بی‌تاثیر است.

همین است که در سایت‌های خبری پرمخاطب مطالب خنده‌داری مانند «کتیبه‌ حضرت سلیمان در ستایش پنج‌تن آل عبا»، «قوانین سخت پوششی در دانشگاه‌های غرب» و آمار اغراق شده قاچاق بنزین را به‌روی خروجی‌های خود می‌گذارند و حتی بعد از مشخص شدن نادرستی‌ این مطالب، زحمت تصحیح آن را به‌خود نمی‌دهند.

در شرایطی که اعتماد به رسانه‌های رسمی کشور روز‌به‌روز کمتر می‌شود، شبکه‌های اجتماعی برای بسیاری تبدیل به منابع خبری شده است. منابع خبری‌ای که همان فرایند راستی‌آزمایی نیم‌بند رسانه‌های رسمی را هم ندارند و یکی از بزرگ‌ترین عوامل گسترش خبرها و اطلاعات نادرستی شده‌اند که توسط میلیون‌ها تن به عنوان فکت پذیرفته می‌شود. همه دوست دارند نخستین کسی باشند که یک «خبر داغ» را با دایره دوستان خود به اشتراک می‌گذارد بدون آنکه در اصالت آن خبر تردید و یا درباره‌اش کمتر تحقیقی کرده باشند. متاسفانه این روزها این نوع رفتار و گزارشگری بین بسیاری از روزنامه‌نگاران هم دیده می‌شود.

سیاستمداران هم تکلیفشان معلوم است. برخی کمتر از دیگران، اما تقریبا همه برای پیش‌برد دیدگاه‌های خود آمار‌های ساختگی و اطلاعات گمراه‌کننده را به خورد مردم می‌دهند. از آن سو، رسانه‌ها نیز بدون آنکه زحمت بررسی صحت گفته‌ها را به خود بدهند، منتشرشان می‌کنند.

درستی‌سنجی قرار نیست جلو دروغ‌گویی سیاستمداران را بگیرد، اما وجود رسانه‌های درستی‌سنج فعال و کارآمد دست‌کم می‌تواند آن را برایشان کمی پرهزینه‌تر کند و موجب کمی‌ درنگ در آنان شود پیش از آنکه هر آمار و ادعای بی‌اساسی را بر زبان بیاورند.

شاید اگر سیاستمداری بداند که صحت گفته‌اش به صورت عمومی زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد، احتمالا سعی خواهد کرد پیش از آنکه جملاتی مثل «ایران در تمام رشته‌های صنعتی جزو بیست کشور اول دنیا است» و یا «حجم قاچاق بنزین و گازوئیل روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر است» را بگوید از درستی‌شان اطمینان حاصل کند.

در این میان، در شرایط بحرانی مانند ناآرامی‌های سیاسی و یا وقوع بلایای طبیعی است که می‌توان تاثیرگذاری شایعه‌ها و لاطائلات بی‌پایه و اساس را دید که چطور در عرض چند ساعت در گوشی‌های هوشمند دست به دست می‌شوند. میلیون‌ها تن که مجهز به مهارت‌های لازم برای بازشناسی اطلاعات درست از نادرست نیستند این شایعات یا اطلاعات نادرست را باور و در گسترش‌شان سهیم می‌شوند.

به عنوان نمونه در همین روزهایی که کشور به سختی درگیر سیل‌های سراسری است، شایعه‌ها و ضداطلاعات‌ها (counter-information) به گردش درآمده‌اند. شایعاتی مانند «بارورسازی ابرها توسط حکومت عامل اصلی بارندگی‌های اخیر»، یا ادعای خنده‌دار نقش «سلاح هارپ» در به وجود آمدن سیل‌های فروردین و یا بحث غیرعلمی «آغاز دوره ترسالی در ایران» از نمونه‌های اطلاعات نادرستی است که در روز‌های گذشته به‌شکلی فراگیر منتشر شده‌اند.

در این عصر نوین اطلاعات و فناوری، بار مسئولیت ما برای یادگیری و آموزش مهارت‌هایی که بتوانیم خبرها و منابع جعلی و غیرقابل اطمینان را از واقعیات تمیز بدهیم، سنگین‌تر از هر زمان دیگری است. این موضوع احتیاج به اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی دارد، اما متاسفانه کمتر به آن توجه شده است و منابع آموزشی فارسی زیادی در این باره نمی‌توان یافت. اهمیت این‌گونه آموزش‌های سواد رسانه‌ای زمانی روشن‌تر می‌شوند که بدانیم چنین آموزش‌هایی در دبیرستان‌های بسیاری از کشورها در سراسر جهان آغاز شده است؛ امری که هم‌اکنون در ایران مهجور مانده است.


[کد مطلب: 179707] [تاريخ انتشار: چهاردهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با سوم آوريل ۲۰۱۹] [ نسخه مناسب چاپ ]
تقسيم با ديگران:

در زمینه‌ی انتشار نظرات کاربران گرامی رعایت چند مورد ضروری است
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید
  • «پيک ايران» مجاز به ویرایش ادبی نظرات کاربران است
  • مطالبی که حاوی کلمات رکيک، غير اخلاقی و يا توهين به ديگران باشد منتشر نميشوند
  • نظراتی که پیرامون این خبر نباشد منتشر نمیشود
  • نطرات حاوی لينک منتشر نميشوند
نام: (الزاميست)
نظرات شما (حداکثر تعداد حروف با احتساب فاصله بين حروف 1000 حرف ميباشد):

Captcha
اعدادی را که در تصویر بالا می بینید (بدون فاصله گذاشتن میان آنها) در باکس زير وارد کنید و سپس دکمه ارسال را کليک کنيد
نظرات خوانندگان
نوشته شده در تاريخ پانزدهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با چهارم آوريل ۲۰۱۹ ، 15:52:03 توسط کارگر تبعیدی
هستی اجتماعی در نظام سرمایه داری مبتنی بر استثمار فرد از فرد میباشد و این مناسبات خود را در قوانین، مالکیت، در آمدها، موقعیتهای اجتماعی، جایگاه دین، جایگاه ماشین سرکوب، نقش دولت، جایگاه طبقه سرمایه دار و جایگاه طبقه کارگر نشان میدهد. نوع انعکاس و آنگونه که منبعی آن اخبار را انعکاس میدهد، در شکل دهی افکار نیز بسیار موثر میباشد. طبقه حاکم با بر پایی نوعی از هستی و تبلیغ آن بعنوان ایدئولوژی حاکم، در واقع نوعی ازاخلاق و نوعی از تفکر انسانها را شکل میدهد. انسانها در چارچوب ایدئولوژی و قوانین حاکم همه چیز را محک میزنند و خارج از آن چار چوب برایشان قابل تصور نیست و یا با شک و تردید به آن مینگرند. اما همین انسانها کم کم به تناقض این هستی پی میبرند و آن را به چالش میکشند، اعتراض میکنند، پیشروانشان زندان و شکنجه و اعدام و تبعید میشوند و دست آخر دست به انقلاب میزنند. امروز طبقه حاکمه با از دست دادن انحصار انعکاس اخبار بخاطر ورود اینترنت به وحشت افتاده است و فریاد اخبار دروغین را سر میدهد. اینکه برخی از خبرها شایعه باشند، شکی در آن نیست اما مسئله افشاء شدن جنایتها، اختلاسها، و دزدیهای آنهاست.
نوشته شده در تاريخ پانزدهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با چهارم آوريل ۲۰۱۹ ، 15:23:00 توسط کارگر تبعیدی
1) رسانه های رسمی و روزی نامه های کشور نظرات وایدئولوژی طبقه حاکم و دولت آن را انعکاس میدهند. خبرهایی که سیاستهای دولت حاکم را به زیر سئوال ببرند، تا آنجایی که امکان دارد انعکاس نمی یابد. امروز انحصار انعکاس اخبار از دستشان خارج شده، بخصوص اخبار از طریق شبکه های اجتماعی خیلی زود انعکاس می یابد، اگر خبرها در تضاد با منافع دولت باشند یا آنها را شایعه مینامند و یا اگر نتوانند بر روی آن واقعیتها سرپوش بگذارند، شروع به ماست مالی کردن، کوچک شمردن و بی اهمیت جلوه دادن آنها میشوند و حتی انعکاس دهنده خبرها را بر هم زننده نظم عمومی (بخوان نظم رژیم) و امنیت ملی معرفی میکنند. افکار عمومی را هم طوری تربیت کرده اند که به خبرهای بخصوصی حساسیت نشان بدهند. ساختمانها، جاده ها، بیمارستانها، پلها، مجتمع های ورزشی، مجتمع های مسکونی، کارخانه ها، دانشگاه ها و مدارس و.... همه شان توسط کارگران ساخته میشود، اما در سر تیتر خبرها مدال افتخار این همه سازندگی ها را بر گردن رهبران و شاهان مستبد، دولتها، سرمایه داران، فرمانداران، استانداران و یا افراد سرشناس و متمول طبقه حاکمه آویزان میکنند.
نوشته شده در تاريخ چهاردهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با سوم آوريل ۲۰۱۹ ، 14:00:06 توسط لیثی حبیبی - م. تلنگر
ادامه 2 و تمام.دروغ=«دروگ»(پهلوی - دع روگ) = دُو رُوگ = حرفی که با دو رویی زده می شود. یعنی دورغگو کسی ست که ناکس و دنی بچه است؛ ولی همو برای سود خود و مردم فریبی،ادعای عدالت خواهی و آزادگی را نیز دارد؛ که بیشک شارلاتانیزم است و ادعایی نادرست؛ زیرا دنی بچه نمی تواند آزاده و عدالت خواه هم باشد. بدبختانه امروز در کشور ما از این دست "مردمان" بسیارند. شیوه ای ست برای "نان" خوردن. آیا آن افراد به هیچ رو نمی توانند دِگر شده به انسانیت برگردند؟ حتمن می توانند؛ ولی شرط دارد. شرط اول و اصلی این است که باید راستگویی را انتخاب نمایند، تا بتوانند. یعنی هم دغل و دروغگو و هم آزاده و عدالت خواه بودن ممکن نیست. حاصل ادامه ی آن شیوه، روان هایی بیمار است که بر اثر وجدان مردگی و سنگدلی دست به هر کار می زنند. این ها بدبخت ترین اند. بار ها دیده ام، اگر موضوعی در "مسیرِ" "کارِ" حقوق بشرچی ها باشد، حتا برای یک سیلی خوردن اطلاعیه صادر می کنند و ... اگر نه، بیش از شانزده سال جنایات بی سابقه ی هولناک باور نکردنی را براحتی به فراموشی می سپارند! بیایید دادگاه علنی تشکیل دهید «تا سیه روی شود، هر که در او غش باشد!»
نوشته شده در تاريخ چهاردهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با سوم آوريل ۲۰۱۹ ، 13:21:06 توسط لیثی حبیبی - م. تلنگر
در منگفت قبلی خود از جمله نوشتم:«یعنی همان کاری که حقوق بشرچی های دروغگو می کنند.»برای اثبات این سخن باید دادگاهی بی طرف به جنایاتی هولناک رسیدگی نمایند؛و طبیعی ست که جایش اینجا نیست. ولی برای اینکه توضیح کوتاهی داده باشم، واژه ی «دروغ»(کمی دِگر شده)، را ریشه یابی می کنم. قبل از آن باید بگویم که هر واژه و اصطلاح که از سوی من بکار می رود، بار خود دارد. یعنی در همان اندازه ای سخن می گویم که رخ داده. پیش آمده واژه ای را برای بزهکاری بکار برده ام و بعد دیده ام بار سنگین تر از آنچه باید می گفتم را دارست؛پس اصلاح نموده ام. و اینک اصل سخن: حقوق بشر چی ها بسیار بار برای کسانی به سر و سینه می زنند که احتیاجی به آن ها ندارند؛ ولی به هر حال با ظاهری غیرتی شده به سر و سینه می زنند؛ ولی لیثی حبیبی و خانواده ی مظلوم او براحتی به فراموشی سپرده می شوند؛ زیرا می دانند مرد مورد غضب اربابان شان قرار دارد،و سکوت دستوری ست که باید اجرا شود. در این سکوت کثیف حتا بعضی افراد و سایت های به اصطلاح اپوزیسیونی که ریاکارانه خود را حق طلب و آزادی خواه می نامند! شرکت دارند. بسیار گاه با سکوت و گاه مستقیم، شرکت دارند
نوشته شده در تاريخ چهاردهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با سوم آوريل ۲۰۱۹ ، 10:18:13 توسط لیثی حبیبی - م. تلنگر
مردم در دروغگویی و باند بازی شرکت داده شده اند. پس بر مبنای دیدگاهِ باند خود، هم دروغ می گویند و هم راست؛ که بزرگترین ضربه ها را به راستگویی زده؛ یعنی همان کاری که حقوق بشرچی های دروغگو می کنند. نمونه: سایت ها و افراد فعالِ باند باز در منطقه بار ها جلوی افشاگری های ما خرابکارانه ایستادند؛ ولی اخیرن که عده ای ییلاقات و جنگل های ماسال را دارند به غارتگران می سپارند، بعضی از همان افراد و سایت ها نیز اینبار مخالف غارتگران شده اند! شما فکر می کنید این مخالف بودن کمکی به ما کرده؟ خیر. زیرا مردم به خود می گویند، همین ها بودند که نه فقط از غارت های "قانونی"(دارای اجازه) و غیر قانونی در منطقه دفاع می کردند، بلکه مادر شریف حبیبی را زجرکُش کردند. یا مثلن وقتی شارلاتان ها برای غارت آسانتر و بیشتر در کارخانه ی «چوکا» شب "شعر"(تو بخوان جلسه ی غارت بیشتر) می گذاشتند، گزارشگر آن ها می شدند. و یا وقتی شرکت شارلاتان شفارود به دروغ اطلاعیه صادر می کرد که هم اکنون در جنگل شش هزار متر مکعب درختِ افتاده داریم، این ها آن زهر نامه ی ضد ایرانی را منتشر می کردند. و این وضع بسیار پیچیده، سر در گمی ها ایجاد کرده.
نوشته شده در تاريخ چهاردهم فروردين ۱۳۹۸ برابر با سوم آوريل ۲۰۱۹ ، 09:17:13 توسط آذر
مسیر آگاهی رو افزون توده ها، آنجایی که پای زندگی واقعی در میان است و نیازهای واقعی، امیدها و توهمات بی‌اساس را کناری گذاشته و بر اساس واقعیتها عمل میکنند. واقعیتهایی که جایی برای امید واهی و توهم باقی نمیگذارند. همان واقعیتهایی که بیش از ۸۰ درصد از مردم را به زیر خط فقر رانده‌؛ هیولای تورم و بیکاری را در برابر چشمانشان قرار داده؛ عدم امنیت اقتصادی و اجتماعی را همزادشان ساخته؛ به مصائبی ‌چون اعتیاد، فحشا و کار کودکان در ابعادی وسیع دامن زده؛ محرومیت از حقوق بنیادین و تبعیض علیه زنان را نهادینه ساخته؛ به فساد، رشوه‌خواری، رانت خواری، و دزدیهای میلیونی و میلیاردی سران و وابستگان رژیم دامن زده؛ خفقان و سانسور و سرکوب را بر جامعه مسلط گردانده؛ و حتا، جائی برای راست آزمایی از کم کیف واقعی، وقوع بلایای طبیعی مثلاً سیل، نگذاشته است. وعده وعیده‌های پر طمطراق هرروزه، نه تنها در هیچ زمینه‌ای، متحقق نخواهند شد، بلکه با ادامه‌ٔ این روند، آینده‌ای تیره‌تر در انتظار اکثریت جامعه خواهد بود. راه نجات اما، سرنگونی رژیم ج-ا، و برقراری حکومت شورایی است که برنامه‌هایش، بر پایه رفاه توده‌ها تنظیم خواهد شد.
ساير مطالب اين بخش
پربازديدهای اين بخش
"جر و بحث تند روحانی با جهانگیری و قهر معاون اول/ روحانی خطاب به جهانگیری: شما و اصلاح طلبان دنبال سرنگونی دولت هستید"
چرا هر اقدام غیرعادی قابل انتساب به سپاه پاسداران است؟
فيلم/  راننده اسنپ با خانمی سر مسیر اختلاف پیدا می کنه؛ میگه ازت شکایت می کنم، میگم کشف حجاب کردی  
فیلم/ شی نورانی ناشناس بر آسمان کردستان
مشاجره تند روحانی و جهانگیری بر سر سهمیه بنزین
واکنش رسانه‌های آمریکا به دستور توقف حمله به ایران از سوی ترامپ
جنگ احتمالی آمریکا با ایران؛ اوباما و دیگر رهبران به ترامپ هشدار داده بودند 
حمله کیهان به کشف حجاب ستاره اسکندری در خارج کشور 
خامنه ای با ادعای ساده‌زیستی، مالک امپراتوری ۹۵ میلیارد دلاری است
محمدجواد ظریف از «تجاوز» یک پهپاد دیگر خبر داد
فیلم/ این حکومت داعشی است آنهم از نوع شیعه اش/ جدیدترین شلاق زنی
هشدار احمد توکلی: خطرات سیاسی و امنیتی قریب‌الوقوع هستند
آگهی های تجارتی


پايان آگهی های تجارتی

سرخط اخبار پيک ايران در سايت شما

كد زير را كپى كنيد و در جاى مناسب در سايت خود قرار دهيد


Contact us: