جامعه ایران و مهاجران افغانستانی



جامعه ایران و مهاجران افغانستانی:
1-    مهاجرین و پناهجویان افغانستانی بخش جدایی ناپذیر از طبقه کارگر ایران
فرهاد کیان
آنچه در اینجا مورد بحث است آوارگی  میلیون ها نفر از مردمی است که در نتیجه جنگ ها و مداخلات سیاسی-نظامی  قدرت های بزرگ  و قدرت های منطقه ای و دست نشاندگان آنان، خانه و کاشانه خود، آینده خود و آینده فرزندان خود، کارکرد طبیعی جامعه  و حتی در مواردی امید خود را از دست داده اند. آنها از گوشه ای به گوشه ای دیگر در درون کشور و یا در آن سوی مرزها در یکی از کشورهای همسایه و یا درنقطه ای دیگر از دنیا آواره شده و یا دست به مهاجرت زده اند.
 در چهل سال گذشته میلیونها نفر از مردم افغانستان (که در هر زمان معین کمتر  از 2 میلیون نفر نبوده اند)  بصورت کوتاه مدت، میان مدت و یا طولانی مدت در ایران کار و زندگی کرده اند. اما رویکرد ایران و ایرانیان به  این پناهجویان ومیهمانان خود چگونه بوده است؟
در این دوران افغانستان یکی از مراکز مهم و نقطه تلاقی تضادهای میان امپریالیستها و قدرتهای منطقه ای بوده است. زمانی کانون تضادهای دو بلوک امپریالیستی غرب و شرق بود. اما بعد از فروپاشی بلوک شرق از اهمیت استراتژیک افغانستان برای منافع امپریالیستی قدرت های بزرگ و منطقه کاسته نشده است  و مردم این کشور در آتش جنگ میان این مرتجعین گرفتار شده و اسیر و قربانی اهداف نظامی، سیاسی و استراتژیک آن ها بوده اند. این تحولات نه تنها تحول و تکامل جامعه را سقط و مسدود کرده بلکه آنرا با انواع آسیب های سیاسی،اقتصادی و اجتماعی و بالاخره فرهنگی مواجه کرده است. از گروههای بنیادگرا گرفته تا  قدرتهای منطقه ای و قدرتهای بزرگ جهانی در خونین ترین تضادها، دست بدست هم داده تا این جامعه را برای مردمش به جهنمی غیر قابل زندگی و غیر قابل تحمل مبدل کنند. زندگی برای نسل جوان و نسلهای آینده پرمخاطره تر از هر زمانی شده است.
هر گوشه از این مسایل بحثی جامع را می طلبد که شایسته بررسی است تا درکی عمیق تر از مناسبات کنونی میان قدرتهای بزرگ  و کشورهای جهان سوم به مثابه نوع و شیوه ای که جهان امپریالیستی سازماندهی و کنترل می شود دریابیم. اما در اینجا به این مسایل تنها از دریچه موضوعات مربوط به مهاجرین افغانستانی در ایران تمرکز کنیم. نه تنها اینکه چگونه قربانی "بازی های بزرگ" قدرتهای بزرگ شده اند بلکه همچنین در کجا ایستاده اند و چه نقشی را در مناسبات میان مردم و قدرتهای حاکم ایفاء می کنند.  

قبل از بررسی موقعیت اجتماعی پناهجویان افغانی در ایران و برای درک بهتر آن لزوم دارد که تصویری تقریبی و عمومی  از تعداد مهاجرین و پناهجویان افغانی داشته باشیم و بتوانیم آنانی را که دارای برگه رسمی و اجازه اقامت از طرف جمهوری اسلامی هستند از کسانی که دارای برگه رسمی نیستند و بدون پاسپورت از مرز عبور کرده و طبیعتا تحت فشارهای فوق العاده اجتماعی و روحی بیشتری هستند بصورت نسبی تفکیک کنیم. این مسئله کمک می کند تا نقش کمی و کیفی این قشر در ساختار اقتصادی جامعه را بهتر درک کنیم. 
در مورد تعداد مهاجرین افغان در ایران، رقم ثابتی وجود ندارد چرا که این رقم پیوسته به دلایل مختلف از جمله بی ثباتی منطقه و اوضاع بد اقتصادی در افغانستان و یا ایران و همچنین تغییرات در اوضاع سیاسی و مهمتر از آن بدلیل اخراج و فشارهای متعدد به مهاجرین در حال تغییر است. هر روز عده ای از آنها کاسته می شود و از طرف دیگر عده ای دیگر به آنها می پیوندند . تعدادی از آنها که تخمین زده می شود در حدود یک میلیون نفر باشند، دارای کارت اقامت هستند. این دسته حالت نسبتا با ثبات تری دارند و امکان بیشتری برای برنامه ریزی اقامت طولانی تر و یا دائم برخوردارند. اما تعداد وسیعی در رفت و آمدند و از زندگی بی ثباتی برخوردارند و هر آن به دلیل دستگیری توسط مامورین دولتی و یا بدلایل بیکاری و اوضاع نابسامان اقتصادی و یا به دلایل خانوادگی مجبور به ترک ایران می شوند. سرشماری سال 1395 در ایران تعداد مهاجران افغان را کمی بیش از یک میلیون و نیم  و سرشماری 1390این رقم را کمی کمتر از یک میلیون و نیم (یک میلیون و 400 هزار نفر) اعلام کرده بود. البته به دلایل خیلی واضح می توان گفت که این تعداد رقم دقیق واقعی نیست و اکثریت قریب به اتفاق کسانی که در سرشماری شرکت می کنند دارای کارت اقامت و یا پاسپورت با ویزای رسمی هستند. از طرف دیگر آمارهای شفاهی و یا نوشته ای توسط مقامات و یا موسسات وابسته به جمهوری اسلامی تعداد مهاجران افغان ساکن ایران را 3 میلیون ( توسط عباس عراقچی در اردیبهشت 2019) و یا حتی تا 4 میلیون ( در سال 2018)  اعلام کرده اند هر چند که نمی توان به این آمارها اتکاء کرد و در در بسیاری مواقع مقامات ایران به خاطر اهداف سیاسی در این ارقام مبالغه می کنند. به هر ترتیب تعداد مهاجران ثابت نیست و پیوسته با تغییر مختصری در شرایط سیاسی و اقتصادی این تعداد تغییر می کنند.  علیرغم تغییرات در این تعداد و بالا و پایین رفتن ها با توجه به آمارهای اعلام شده از طرف سرشماری و همچنین توسط نهادهای بین المللی مانند سازمان ملل و یا سازمان جهانی مهاجرت، می توان تخمین زد که در سالهای اخیر، حداقل تا قبل از وخامت شدید اقتصادی در ایران ،  حدود 2 میلیون و پانصدهزار افغانستانی در ایران حضور داشته اند. که در حدود یک میلیون نفر آنها دارای کارت اقامت هستند. و حدود 500 با پاسپورت به ایران سفر کرده اند. و بقیه که در حدود یک میلیون نفر تخمین زده می شوند فاقد کارت اقامت و بدون پاسپورت از مرز عبور کرده و بدنبال کاری برای تامین زندگی خود و خانواده خود هستند. این تعداد نیز دائما در حال تغییر است. بخصوص در یکی دو سال گذشته که اوضاع اقتصادی ایران بشدت وخیم شده است و تحریم های آمریکابر این وخامت افزوده است و همچنین کاهش بی سابقه ارزش پول ایران به نظر می رسد که تعداد کسانی که به ترک ایران مبادرت می کنند و به زور اخراج می شوند احتمالا بیشتر از تعداد کسانی است که  به ایران برای کار و یا زندگی سفر می کنند. وزارت مهاجرین افغانستان در سال 1395 کل مهاجرین افغانستان در سراسر دنیا را 7 میلیون اعلام کرد. که در حدود  2 و نیم میلیون نفر آنها بصورت دائم، یا موقتی به ایران مهاجرت کرده اند.اکثریت مهاجرین افغانی به ایران از ایالات مرکزی هزاره جات و بلخ و هرات که یا فارسی زبانند و یا مذهب شیعه دارند، می باشند. استان تهران و استان خراسان رضوی، بیش‌ترین تعداد مهاجران از افغانستان را در خود جای داده اند و بقیه مهاجران در ۱۲ استان دیگر در ایران سکونت دارند.

اگر از تعداد محدودی از مهاجرین افغانی که وابسته به گروههای جهادی وابسته به جمهوری اسلامی هستند بگذریم، که اکثرا به افغانستان برگشته و از موقعیت دولتی برخوردار شده اند، میلیونها مهاجر و پناهجوی افغانی در ایران زندگی فرودستانه‌ای دارند و به کارهای سخت و طاقت‌فرسا گمارده مشغولند.
بر اساس آمار رسمی کارگران افغان به جمعیتی در حدود 2 میلیون در حدود 10 درصد بازار کارار ایران را در اختیار دارد.
البته روشن نیست که این آمار مهاجرینی را که دارای مدرک اقامت نیستند را شامل می شود یا خیر. بازهم با توجه به آمار رسمی 2016 که دولت ایران منتشر کرده است در حدود حداقل 46درصد مهاجرین در سنینی بین 20 تا 50 ساله هستند که توانایی بالایی برای کار کردن دارند. و همانطور که روشن است با توجه به اینکه حتی کودکان زیر 10 سال این قشر اجتماعی به کار مشغولند آنهم به کار بردگی در آجر پذیری ها در مزارع و در کنار دارهای قالی و یا در کنار سطل های آشغال بدنبال جمع کردن پلاستیک ، نمی توان  نوجوانان و جوانان بین 15 تا 20 را که بیش از 11درصد  این قشر اجتماعی را تشکیل می دهند، خارج از نیروی کار گذاشت. با توجه به این مسئله در حدود 57 درصد این قشر در سن کار کردن است. اما با توجه به این که عمده مهاجرین بدون مدرک، بدون خانواده  و در سنینی بین 20 تا 40 سال می باشند، نسبت بسیار بالایی از آنها وارد بازار کار می شوند. با توجه به این مسایل می توان گفت که مهاجرین بدون مدرک افغان رقمی بیشتر از 10درصد بازار نیروی کار که آمار رسمی اعلام کرده است را تشکیل می دهند و با توجه به این مسئله می توان نتیجه گرفت مهاجرین افغان نقش بسیار مهمی و حتی تعیین کننده ای را در ساختار اقتصاد ایران تشکیل می دهند. نه تنها از نظر کمیت بلکه همچنین  از نظر کیفی و شیوه و شدت استثمار و تاثیرات متقابل آن.   تبلیغات حکومتی و طبقات حاکمه تلاش دارند که تحت عنوان این که مهاجرین فرصت های شغلی را اشغال کرده اند نه تنها از اهمیت و نقش آنها بکاهند و آنرا یک بار اضافی و تحمیلی تصویر کنند، بلکه به خصومت میان مردم  و طبقه کارگر دامن زنند. اما علیرغم آن می توان گفت که نقش تعیین کنندگی کارگران مهاجر افغانی از نظر اقتصادی این است که 1- تحت محدودیت های غیر عادلانه و ستم گرانه، آنها مجبورند که نیروی کارشان را به حدا اکثر ارزان عرضه کند. 2- تن به  سختترین و پرمشقت ترین کارهایی که کمتر کسی و یا حتی هیچ کسی حاضر به انجام آن نیست،  بدهند 3- هیچگونه هزینه مالی و قید و بند و وابستگی های قانونی برای کارفرما ندارد.  علاوه بر این سه خصوصیت می توان از اعمال و ایجاد انواع تضییقات غیر متعارف در بخش کارگری بر آنها نام برد. این مسایل این قشر را جزء بخشی از ستمدیده ترین اقشار تحتانی جامعه قرار میدهد و  با توجه به موقعیت کمی و کیفی اشان پتانسیل ایفا نمودن نقش مهمی در مبارزات طبقاتی علیه حاکمین مستبد و مرتجع را دارا هستند.
در بخش های بعدی به  محدودیت ها و قوانین نوشته و نا نوشته ستمگرانه علیه کارگران مهاجر افغانستانی و رابطه آن با استثمار این بخش به عنوان بخش مهمی از طبقه کارگر ایران خواهیم پرداخت.
مبارزه برای جهانی بدون مرز ( افغانستان – ایران)

۱۴ سپتامبر ٢۰۱۹
Web site: www.ri-awwb.org
email.awwb.pm@gmail.com
Factbook.com/riawwb

[کد مطلب: 190817] [تاريخ انتشار: بيست و پنجم شهريور ۱۳۹۸ برابر با شانزدهم سپتامبر ۲۰۱۹] [ نسخه مناسب چاپ ]
تقسيم با ديگران:

نظرات جديد پذيرفته نمی شود.
نظرات خوانندگان
آگهی های تجارتی


پايان آگهی های تجارتی

سرخط اخبار پيک ايران در سايت شما

كد زير را كپى كنيد و در جاى مناسب در سايت خود قرار دهيد


Contact us: