"قانون‌اساسی منتسب به شجریان؛ روزنه امید برای گذر از وضع موجود"


استاد محمدرضا شجریان، از طلایه داران موسیقی ایران، چندی پیش در حالی درگذشت که هنر ارزنده خود را در اذهان دوستدارانش ماندگار کرده است. علاوه بر آن در طول سال‌های فعالیت او، شاگردان زیادی موفق به یادگیری فنون موسیقی نزد خسروی آواز ایران شدند. اگرچه، علاقه‌مندی استاد شجریان تنها محدود به آواز نماند و تبحرش در قرائت قرآن، خوشنویسی، ساخت و تنظیم سازهای جدید نیز از او به یادگار مانده است.

پس از انتشار خبر درگذشت استاد شجریان، از تدوین یک «قانون‌اساسی دوران گذار» سخن به میان آمد که متن آن را ایشان در زمان حیات، نزد دکتر عباس میلانی، مدیر مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد، به امانت گذاشته است تا پس از فوت در اختیار مردم قرار گیرد. این نوشته، حاوی قانون‌اساسی است که برای دوره انتقالی گذار از نظام فعلی جمهوری اسلامی به نظام انتخابی و دموکراتیک آینده ایران، پیش‌بینی شده است.

انتشار این متن در وب‌سایت دانشگاه استنفورد، واکنش‌های بسیاری را به همراه داشت. در اولین واکنش، آقای آقاسی، وکیل رسمی استاد شجریان، از بی‌اطلاعی خانواده از وجود این قانون خبر داد واعلام کرد با وجود این که گفته می‌شود تعدادی از حقوقدانان در تدوین آن شرکت داشته‌اند، وکیل رسمی ایشان در جریان آن قرار داده نشده است.

با این حال، بسیاری تدوین آن را حاصل دغدغه اصلی استاد شجریان که همواره نگران وضعیت آینده ایران بود می‌دانند و بر این باورند که وی تلاش کرده است با تدوین آن، به جامعه تلنگری بزند که باید برای گذر از شرایط فعلی کشور دست‌به‌کار شد؛ هر چند برخی نیز تهیه و تدوین امر مهمی چون قانون‌اساسی را با حوزه تخصصی ایشان بدون ارتباط می‌دانند.

ماهیت قانون اساسی

قانون‌اساسی، عالی‌ترین سند حقوقی یک کشور است که به‌عنوان یک قانون اصلی و مادر، الگو و سرلوحه دیگر قوانین آن سرزمین قرار می‌گیرد. به همین دلیل در قانون‌اساسی کشورها معمولا نوع حکومت و مناسبات بین مردم و رژیم حاکم بر آن مشخص می‌شود. در حال حاضر، قانون‌اساسی ایران حاوی ۱۷۷ اصل است که در سال ۱۳۵۸ تصویب و به همه‌پرسی گذاشته شد.

برخی انتقادات به متن قانون‌اساسی گذار

یکی از نخستین تفاوت‌هایی که در متن «قانون‌اساسی دوران گذار» به چشم می‌آید، اصول نگارش آن است که شباهت چندانی با متون حقوقی تخصصی ندارد. به‌عنوان مثال در قانون‌اساسی فعلی موضوعات با شماره‌گذاری «اصل» معرفی شده‌اند در حالی که در این قانون از واژه «ماده» به جای آن استفاده شده است. در ادبیات حقوقی ایران، «ماده» را برای قوانین دیگر به کار می‌برند. علاوه بر این، ادبیات نگارشی متن قانون‌اساسی دوران گذار، شباهت چندانی با متون تخصصی سطح بالا مانند قانون‌اساسی ندارد. به‌عنوان نمونه، این قانون در هفت فصل به تبیین مباحث گوناگون می‌پردازد اما فصل دوم را بدون نام رها کرده است.

در ابتدای ماده اول، این متن «قانون اداره کشور در دوره انتقالی» نامیده شده است هر چند که به‌زعم بسیاری از منتقدان، اصولا در دوران گذار و تا زمان تشکیل مجلس یا هیئتی رسمی که بخواهد قانون‌اساسی جدید را تعیین کند، به این قانون نیازی نیست.

در ماده چهار قانون‌اساسی دوران گذار، نظام حکومتی آینده یکی از اشکال حکومتی جمهوری، فدرالیستی، دموکراتیک یا تکثرگرا معرفی شده و هیچ نقشی برای نظام پادشاهی در نظر گرفته نشده است؛ در حالی که تا پیش از انقلاب سال ۱۳۵۷، نظام حکومتی ایران بر پایه نظام پادشاهی بوده است و این نوع حکومت هنوز هم در میان برخی ایرانیان طرفدارانی دارد.

در ماده ۹، بر زبان فارسی به‌عنوان زبان رسمی کشور ایران تاکید و در بندهای دیگر از حق انتخاب قومیت‌های برای زبان‌آموزی به فرزندانشان سخن به میان آورده شده است و سپس در بند پنج بی‌مقدمه به موضوع حق داشتن شناسنامه و گذرنامه اشاره می‌شود. علاوه بر آن، متن این ماده برای دیگر اقوام ایرانی که زبان مادری آن‌ها فارسی نیست، این شائبه را به همراه داشته است که آن‌ها همچنان با محدودیت‌های زبانی روبه‌رو خواهند بود.

در فصل سوم، چهارم و پنجم به ترتیب از دولت، قوه مقننه و قوه مجریه انتقالی صحبت شده است و به این ترتیب برای دولت که اصولا زیرمجموعه قوه مجریه است تعریفی جداگانه در نظر گرفته است.

همچنین در تمام بخش‌های این متن، پیش‌فرض‌هایی مطرح شده است که مبنای آن‌ها روشن نیست؛ از جمله این که قوه مجریه، شامل شورای ریاست‌جمهوری، هیئت‌وزیران و نخست‌وزیر خواهد بود؛ یا در ماده ۳۰ عنوان شده است که مجمع ملی مرکب از ۲۷۵ عضو خواهد بود که مشخص نیست این تعداد بر چه مبنایی تعیین شده است. در حال حاضر مجلس شورای اسلامی ۲۹۰ نماینده دارد و بر اساس اصل۶۴ قانون اساسی فعلی ایران، مجلس شورای اسلامی اولین بار با ۲۷۰ نماینده تشکیل شد.

در جایی دیگر، ماده ۴۲ بند ب، عنوان شده است که قضات فعلی در پست‌های خود خواهند ماند مگر این که از آن‌ها اعلام بی‌نیازی شود. این در حالی است که بسیاری از قضات قوه قضاییه فعلی، احکام غیرانسانی و خلاف حقوق بشری صادر کرده و می‌کنند و تصور این که با تغییر وضع موجود آن‌ها همچنان بتوانند در سمت‌های خود باقی بمانند، برای بسیاری از افراد، دشوار است.

قانون‌اساسی دوران گذار، روزنه امید به آینده ایران

باوجود تمام انتقاداتی که به متن قانون‌اساسی منتسب به استاد محمدرضا شجریان وارد شده است، بسیاری آن را اقدامی عملی در جهت‌دار کردن حرکت به سمت آینده بهتر ملت ایران می‌دانند. در شبکه‌های اجتماعی به کم‌توجهی این قانون به سلیقه و خواست اقوام (قومیت‌های) ایرانی، به طور جدی نقد شده است؛ هر چند این متن به‌صراحت تلاش داشته است تا تمامی شهروندان ایرانی جدا از جنسیت، دین، نژاد و قومیت، در مقابل قانون جایگاه یکسانی داشته باشند.

در ماده دوم، موقعیت این ائتلاف موقت به گونه‌ای تصویر شده است که قادر باشد با سازمان ملل مذاکره کند. در بخش‌های دیگر هم قوانین ایران را منطبق با کنوانسیون‌های حقوق بشری توصیف کرده و در موارد بسیاری از جمله ماده ۱۳ به موضوع آزادی بیان و آزادی‌های عمومی و خصوصی شهروندان تاکید داشته است.

به دلایل فوق، برخی معتقد هستند نباید این قانون را یک متن جدی حقوقی دانست بلکه در پرتو روحیات هنرمندانه استاد شجریان، این قانون،‌ تنها بهانه‌ای بوده است تا نشان دهد برای تغییر جدی در سطح کشور ایران باید قدم‌های عملی برداشت. به همین دلیل هم در تمام دستورالعمل‌های متن تلاش شده است تا از تکثرگرایی پرهیز شود و هر شهروند، آزادی موردنظر خود را در این قانون بیابد.

در نهایت، باوجود این که انتقادات به متن حقوقی قانون‌اساسی گذار موارد جدی را در برمی‌گیرد، محبوبیت و شهرت استاد شجریان موجب شد تا برای نخستین بار توجه افکار عمومی به صورت گسترده به دوران گذار و نیاز ما به قانون‌اساسی آینده جلب شود و بسیاری از طرفداران استاد آواز ایران، از این اقدام هنرمند ملی خود احساس رضایت داشته باشند؛ اقدامی که به طور یقین نشانه‌ای است از این که استاد محمدرضا شجریان به فرا رسیدن دورانی نوین برای کشور ایران، ایمان و اعتقاد راسخی داشته است.

پگاه بنی‌هاشمی کارشناس حقوق / ایندیپندنت فارسی
 
 
فیلمها و خبرهای بیشتر در کانال تلگرام پیک ایران
[کد مطلب: 221533] [تاريخ انتشار: بيست و چهارم دی ۱۳۹۹ برابر با سيزدهم ژانويه ۲۰۲۱] [ نسخه مناسب چاپ ]
تقسيم با ديگران:

در زمینه‌ی انتشار نظرات کاربران گرامی رعایت چند مورد ضروری است
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید
  • «پيک ايران» مجاز به ویرایش ادبی نظرات کاربران است
  • مطالبی که حاوی کلمات رکيک، غير اخلاقی و يا توهين به ديگران باشد منتشر نميشوند
  • نظراتی که پیرامون این خبر نباشد منتشر نمیشود
  • نطرات حاوی لينک منتشر نميشوند
نام: (الزاميست)
نظرات شما (حداکثر تعداد حروف با احتساب فاصله بين حروف 1000 حرف ميباشد):

Captcha
اعدادی را که در تصویر بالا می بینید (بدون فاصله گذاشتن میان آنها) در باکس زير وارد کنید و سپس دکمه ارسال را کليک کنيد
نظرات خوانندگان
نوشته شده در تاريخ بيست و پنجم دی ۱۳۹۹ برابر با چهاردهم ژانويه ۲۰۲۱ ، 13:14:38 توسط منیژه حبشی
تنها کسی که از نظر من درست ترین و دقیق ترین بیان را در ارتباط با قانون اساسی گذار استاد شجریان داشته است، آقای ایرج مصداقی است. وی بدرستی این نوشته را مانند نمادی از اندیشه و در حقیقت وصیتنامه سیاسی شجریان خواند که گذار از این رژیم را تنها راه درست آینده دانسته است. بحث در چندوچون بندهای این وصیتنامه سیاسی استاد، بحثی بیهوده است و بیقین شجریان خود برآن آگاه بوده است.
نوشته شده در تاريخ بيست و پنجم دی ۱۳۹۹ برابر با چهاردهم ژانويه ۲۰۲۱ ، 08:11:31 توسط هالو
من از حق اظهار‌نظر خود بعنوان یک ایرانی و دارای یک رای استفاده میکنم و میگویم زرشک ! سر کار هستید همه‌تان.
نوشته شده در تاريخ بيست و پنجم دی ۱۳۹۹ برابر با چهاردهم ژانويه ۲۰۲۱ ، 07:56:31 توسط Narenj
بدرستی در جاییکه هیچ چیز سر جایش نیست ، قورباغه قران می خواند ، بهتر می بود این قران خوان ابواعطایی ، طرحی میداد که : موزیک و هنر نوازندگی و خوانندگی از دین و مذهب جدا می شد .
نوشته شده در تاريخ بيست و پنجم دی ۱۳۹۹ برابر با چهاردهم ژانويه ۲۰۲۱ ، 03:03:00 توسط فرزین
به این ترتیب لابد حقوق دانها هم باید بروند در راست پنجگاه ابو عطا بخوانند. در این مملکت هیچ چیز سر جای خودش نیست.
نوشته شده در تاريخ بيست و چهارم دی ۱۳۹۹ برابر با سيزدهم ژانويه ۲۰۲۱ ، 22:51:48 توسط مرتضی
ضمن اینکه هر سخنی برای عبور از جمهوری کثیف جهل و فساد اسلامی شایسته است، و استاد گرامی زنده یاد جناب آقای شجریان فردی ارزنده بودند، باید عرض کنم نه متن منتسب به ایشان ربطی به قانون اساسی دارد و نه راوی یعنی جناب میلانی قابل اعتماد هستند. قانون اساسی گذار بی معنی است. و متن ارایه شده کمترین شباهتی به هیچ یک از موازین حقوق اساسی ندارد. بدتر آنکه سرکار خانم شیرین عبادی انگار که از حقوق اساسی هیچ نمی داند و بی جهت در یک مناظره حرف هایی بی پایه می زند. جای بسی تاسف. به عنوان یک دانش آموخته حقوق در در داخل و خارج از ایران احساس تاسف می کنم. فایل صوتی از جناب میلانی دارم در مذمت اینگونه پیش نویس ها.
ساير مطالب اين بخش
پربازديدهای اين بخش
کاریکاتور / وزیر آموزش و پرورش: هر دانش‌آموز می‌تواند یک "خمینی" باشد
انتشاراطلاعاتی جدید از فعالیت اسدی، دیپلمات بازداشتی جمهوری اسلامی
 داستان یک استارت‌آپ:‌ اختاپوس سپاه و کارآفرینان ایرانی
 تهیه کننده سریال «روزهای ابدی»: بازیگرانی که کلاه گیس داشتند ارمنی بودند + عکس
لحظه انفجار انتحاری در بغداد
 پیشنهاد طرح استیضاح جو بایدن یک روز پس از تحلیف 
 مذاکره‌کننده برجام برای سمت نماینده آمریکا در امور ایران در نظر گرفته شد 
 بیت کوین در حال سقوط است
۴۹ شرط روسیه برای قدرت‌مند شدن جمهوری اسلامی
 جان بولتون خواستار تغییر رژیم در ایران شد
 پیام خامنه ای: انتقام ترور قاسم سلیمانی حتمی است (همراه با عکس ترامپ در زمین گلف!)
گروه راستگرا و افراطی "پسران مغرور" ترامپ را از امپراتوری عزل کرد 



آگهی های تجارتی


پايان آگهی های تجارتی